Linia orzecznicza w polskich sądach od lat pozostaje jednoznacznie korzystna dla kredytobiorców – wskaźnik wygranych spraw frankowych utrzymuje się na poziomie ponad 95%. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) doprecyzował kluczowe kwestie proceduralne: zasady przedawnienia roszczeń banków, wymogi dotyczące naliczania odsetek oraz mechanizmy rozliczeń wzajemnych (zarzut potrącenia).
Co te najnowsze rozstrzygnięcia oznaczają w praktyce dla osób, które walczą w sądzie lub dopiero planują złożyć pozew?
1. Przedawnienie roszczeń banków – przełomowe wyroki z wiosny i lata
Jednym z najważniejszych tematów w sporach z bankami była kwestia przedawnienia roszczeń o zwrot wypłaconego kapitału kredytu.
W tej materii zapadły kluczowe rozstrzygnięcia:
Wyrok TSUE z 2 lipca (sprawy połączone C-261/25 Ścierbek i C-262/25 Dróżdżik)
- Kluczowe ustalenie: Bieg 3-letniego terminu przedawnienia roszczeń banku o zwrot wypłaconego kapitału rozpoczyna się od dnia, w którym konsument po raz pierwszy jednoznacznie zakwestionował wobec banku związanie nieuczciwą umową (np. w reklamacji lub wezwaniu do zapłaty).
- Praktyczny skutek: Rozstrzygnięcie to potwerdza regułę przyjętą przez Sąd Najwyższy w uchwale pełnej Izby Cywilnej z kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22). Banki nie mogą twierdzić,
że bieg przedawnienia ich roszczeń rusza dopiero po zapadnięciu prawomocnego wyroku.
Pakiet wyroków TSUE z 16 kwietnia (C-901/24 Falucka, C-752/24 Jangielak, C-753/24 Rzepacz)
- C-901/24 (Falucka): Oświadczenie konsumenta w sądzie o świadomości skutków unieważnienia umowy może przerwać bieg przedawnienia roszczeń banku (jako tzw. uznanie długu), ale wyłącznie pod warunkiem, że kredytobiorca w chwili jego składania miał pełną i świadomą wiedzę o konsekwencjach finansowych upadku umowy.
- C-752/24 (Jangielak): Bank ma prawo złożyć pozew o zwrot kapitału jeszcze w trakcie trwania procesu o unieważnienie umowy, aby zapobiec przedawnieniu. Sąd krajowy musi jednak zapewnić, by koszty procesowe generowane przez bank nie obciążały konsumenta w nieproporcjonalny sposób.
- C-753/24 (Rzepacz): Sąd krajowy może wyjątkowo – na podstawie zasad słuszności i obiektywnych kryteriów (np. oceny zachowania stron czy długości postępowania) – uwzględnić przedawnione roszczenie banku, aby zapobiec nieuzasadnionemu wzbogaceniu.
W związku z tym wniosek dla kredytobiorcy jest następujący – czas działa na korzyść dobrze przygotowanych konsumentów. Precyzyjne wyznaczenie daty pierwszego zakwestionowania umowy ma fundamentalne znaczenie dla ewentualnego podniesienia zarzutu przedawnienia wobec roszczeń banku.
2. Odsetki za opóźnienie a treść wezwania do zapłaty
Wyrok TSUE z 11 czerwca (sprawa C-903/24 Zmarka)
Kwestia odsetek ustawowych za opóźnienie stanowi istotną część kwoty, jaką kredytobiorca odzyskuje w procesie.
- Kluczowe ustalenie: Aby odsetki ustawowe za opóźnienie zaczęły naliczać się od dnia doręczenia bankowi przedsądowego wezwania do zapłaty lub reklamacji, konsument powinien podać w nim konkretną kwotę dochodzonego roszczenia.
- Uzasadnienie Trybunału: Bank musi znać dokładny zakres żądania, aby ocenić jego zasadność.Ustalenie tej kwoty nie stanowi dla konsumenta nadmiernego obciążenia, gdyż wynika z historii spłat kredytu lub zaświadczeń wydawanych przez bank.
Podsumowując – przedsądowe wezwanie do zapłaty nie może ograniczać się do ogólnego sformułowania o "nieważności umowy" – musi zawierać wyliczenie kwotowe. Błędy na tym
etapie mogą kosztować utratę części odsetek za czas trwania procesu.
3. Potrącenie wzajemnych roszczeń bez drugiego procesu
Wyrok TSUE z 22 stycznia (sprawa C-902/24 Herchoski)
W toku procesów banki często podnoszą zarzut potrącenia, dążąc do wzajemnego rozliczenia udostępnionego kapitału z ratami spłaconymi przez klienta.
- Kluczowe ustalenie: TSUE potwierdził, że zgłoszenie przez bank zarzutu potrącenia (w tym zarzutu ewentualnego) jest w pełni zgodne z prawem unijnym.
- Praktyczny skutek: Rozstrzygnięcie to zapobiega konieczności wytaczania przez bank drugiego, osobnego procesu o zwrot kapitału po unieważnieniu umowy. Dzięki temu całe rozliczenie stron może nastąpić w ramach jednego postępowania, co ogranicza koszty i skraca czas oczekiwania na ostateczne rozliczenie z bankiem.
Podsumowanie: Co wynika z aktualnego orzecznictwa?
Orzecznictwo wyznacza jasne ramowe zasady sporu z bankiem:
- Unieważnienie umowy to standard: Klauzule abuzywne w umowach frankowych wprost prowadzą do ich nieważności.
- Kluczowa rola etapu przedsądowego: Właściwie sformułowane wezwanie do zapłaty (ze podaniem konkretnej kwoty) zabezpiecza prawo do pełnych odsetek za opóźnienie oraz wyznacza początek biegu przedawnienia dla banku.
- Sprawniejsze rozliczenia: Zarzuty potrącenia pozwalają na kompleksowe zamknięcie rozliczeń w jednym procesie, bez widma kolejnych wieloletnich sporów.
Chcesz sprawdzić sytuację prawną swojej umowy?
Ze względu na konieczność precyzyjnego wyliczenia roszczeń oraz właściwego sformułowania pism przedsądowych, każde postępowanie wymaga indywidualnej analizy.
Zapraszamy do kontaktu z naszą Kancelarią – przeanalizujemy dokumenty kredytowe i opracujemy optymalną strategię procesową.